Hà Tiên - mảnh đất nơi cực Tây Nam Tổ quốc, từ lâu đã được biết đến như một vùng đất địa linh nhân kiệt, giàu truyền thống văn hóa và lịch sử. Trong dòng chảy hơn ba thế kỷ hình thành và phát triển, dấu ấn của dòng họ Mạc gắn liền với công cuộc khai phá, xây dựng và bảo vệ vùng đất này luôn được hậu thế trân trọng và ghi nhớ. Lịch sử khai mở đất Hà Tiên gắn liền với dòng họ Mạc mà người có công đầu là Đức Khai trấn Mạc Cửu. Chính từ đây, một trang sử hào hùng, một vùng đất trù phú và một nền văn hóa đặc sắc đã ra đời, để lại di sản quý giá cho bao thế hệ mai sau. Tiếp nối chí lớn của cha, Mạc Thiên Tích con trai trưởng của Đức Khai Trấn Mạc Cửu được chúa Nguyễn cho phép kế tập sự nghiệp cha giữ chức Tổng binh Đại Đô đốc trấn Hà Tiên. Trong thời cai quản của Mạc Thiên Tích - một vị danh tướng văn võ toàn tài, không chỉ bảo vệ vùng đất biên cương mà còn gây dựng một trung tâm văn hóa rực rỡ với Tao đàn Chiêu Anh Các, đây là Tao đàn lớn thứ hai của cả nước trong thời phong kiến sau Tao đàn của Vua Lê Thánh Tông. Chính nơi đây, tinh thần trọng đạo lý, yêu chữ nghĩa và khát vọng sáng tạo của người Hà Tiên đã tỏa sáng, góp phần viết nên một trang sử vàng cho văn hóa Việt Nam.
Bên cạnh những công lao của cha ông, Bà Mạc Mi Cô con gái út của ông Mạc Thiên Tích và bà Hiếu Túc Thái phu nhân họ Nguyễn. Theo lời truyền tụng, Bà rất hiếu thảo với cha mẹ, nhân từ, đã để lại trong lòng dân gian hình ảnh một tiểu thư thùy mị, nhân hậu, thương người, sẵn lòng cứu giúp những mảnh đời cơ cực. Dẫu mất khi tuổi đời còn trẻ, nhưng đức độ và linh ứng của Bà vẫn được nhân dân Hà Tiên và du khách gần xa tôn kính, phụng thờ. Đền thờ và mộ Bà trên núi Bình San hằng ngày nghi ngút khói hương, trở thành địa chỉ tâm linh linh thiêng, là biểu tượng cho tấm lòng nhân ái, trong sáng, thảo hiền.
Hàng năm, cứ đến những ngày Lễ hội truyền thống kỷ niệm ngày mất của Bà Mạc Mi Cô (Bà Cô Năm) và ngày mất Ông Mạc Thiên Tích, nhân dân Hà Tiên và khách du lịch lại tụ hội về núi Bình San vùng đất thiêng liêng của họ Mạc để cùng nhau thành kính dâng hương, tưởng niệm và tri ân. Đây không chỉ là dịp để nhân dân và du khách thập phương thể hiện lòng tri ân sâu sắc đối với các bậc tiền nhân họ Mạc, mà còn là dịp cùng ôn lại lịch sử hào hùng, bồi đắp thêm niềm tự hào về truyền thống văn hóa - hiếu nghĩa - nhân hậu của con người Hà Tiên. Lễ hội năm nay được tổ chức trong nhiều ngày, gồm cả phần lễ trang nghiêm và phần hội sôi nổi, với các hoạt động như: Tổ chức Không gian trưng bày, giới thiệu các sản phẩm thương mại và thông tin du lịch phường Hà Tiên; Bố trí 10 gian hàng trưng bày, giới thiệu các sản phẩm OCOP, sản phẩm đặc trưng và của từng địa phương. 15 gian hàng giới thiệu quảng bá ẩm thực Hà Tiên và giao thoa ẩm thực. Không gian ông đồ phục vụ hoạt động cho chữ tạo điểm nhấn văn hóa trong lễ hội. Giao lưu văn nghệ; Tổ chức giải pickleball. Hoạt động trò chơi dân gian, gian hàng trải nghiệm: Trò chơi đi cầu khỉ, nhảy bao bố vượt chướng ngại vật, gian hàng trải nghiệm gửi lời tri ân và sắc màu quê hương. Hoạt động xe ô tô thư viện lưu động: Trưng bày, phục vụ đọc sách miễn phí, tổ chức các hoạt động tương tác khuyến đọc. Tất cả tạo nên một không gian văn hóa phong phú, kết nối truyền thống và hiện đại, thể hiện tinh thần “Uống nước nhớ nguồn – Đền ơn đáp nghĩa”, đồng thời quảng bá hình ảnh Hà Tiên, văn hóa du lịch, thân thiện, mến khách đến bạn bè gần xa.
Vùng đất Hà Tiên vẫn không ngừng thắp lửa cho những giá trị tinh thần, lễ hội truyền thống kỷ niệm 263 năm ngày mất Bà Mạc Mi Cô và 246 năm ngày mất của Ông Mạc Thiên Tích hứa hẹn sẽ thu hút đông đảo người dân, khách du lịch, nhà nghiên cứu, những người con xa xứ trở về cội nguồn. Lễ hội là minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống trong nhịp sống hiện đại./.
Nhã Quỳnh
